آزار جنسی در مراکز صحی

| 4 August 2018, 14:05

در سال ۲۰۰۱ با فروپاشی حکومت طالبان، تقریباً تمام سیستم صحت افغانستان، خصوصاً مراقبت‌های مادران و خدمات مشخص برای زنان نیز تقریباً ویران شده بود و چیزی جز یک سیستم ناقص باقی نمانده بود. 

اما؛ با تلاش شبانه روزی نهادهای دولتی و غیردولتی مختلف در حکومت جدید و البته سرازیری سیلی از حمایت‌های خارجی، این درخت خشکیده و تکیده، دوباره جان گرفت و برگ و شاخه داد و صحت باروری، منحیث وخیم‌ترین بخش این سیستم، مورد توجه خاص قرار گرفت. 

ارقامی که در آن زمان افغانستان را دومین کشور جهان در بالابودن میزان مرگ و میر مادران نشان می‌داد (۱۶۰۰ واقعه مرگ در هر صدهزار ولادت زنده) با روی کارآمدن راه‌کارهای مختلف رو به کاهش نهاد (۶۶۱ واقعه مرگ در هر صد هزار ولادت زنده) و این خود، نشان‌دهنده‌ی بهبود وضعیت صحی زنان در افغانستان بود.

اما آنچه ذهن مرا به عنوان یک کارمند سیستم صحت به خود مشغول می‌کند، این است که آیا واقعا وضعیت صحی زنان بهبود یافته است؟ آیا این بهبود برای ما قناعت‌بخش است؟ و یا اینکه ما راه درازتر از آنچه می‌بینیم در پیشِ‌رو داریم؟

مسلم است که صحت یک حق پامال‌شده‌ی زنان در افغانستان است و اگر بخواهیم در مورد حقوق زنان بحث کنیم، این قصه سرِ دراز دارد؛ اما روی صحبت من با تحصیل‌کرده‌ترین قشر جامعه‌ی ما است، کسانی که مدعی ایجاد تغییرات بزرگ در عرصه کاری خود استند.

سروی صحت افغانستان در سال ۲۰۱۳، یازده فیصد دلایل مراجعه‌نکردن خانم‌ها را به مراکز صحی، ناشی از رفتار "غیردوستانه" کارمندان بیان می‌کند که بیشترین فیصدی بیان‌شده در بین سایر دلایل ذکر شده می‌باشد. 

از ۲۰۱۵ بدین‌سو، با آغاز فعالیت‌ها برای ترویج مراقبت محترمانه از مادران در افغانستان، ناخودآگاه با دید موشکافانه‌تری به این موضوع در مراکز صحی نگریسته شد و آنچه دریافتیم، این بود که متأسفانه این "بدرفتاری" فقط از سوی کارمندان صحی زن در مقابل مراجعین زن نیست؛ بلکه از سوی کارمندان صحی مرد و زن، همه مورد بدرفتاری قرار می‌گیرند و زنان و طبقه فقیر و کم‌سواد یا بی‌سواد جامعه بیشتر با آن روبه‌رو می‌شوند. 

من نیز با کارمندان صحی بسیاری برخورد داشتم که از برخورد نامناسب کارمندان صحی، حتی با وجود آگاهی از هم‌مسلک‌بودن آنها شکایت داشتند.

گرچه در ذکر انواع بدرفتاری‌ها همیشه از موارد ذیل یاد شده است؛

•بدرفتاری فیزیکی

•آزار جنسی

•بدرفتاری زبانی

•تبعیض و لکه‌ی ننگ دانسته‌شدن

•ناتوانی در ارایه مراقبت بر اساس استندردهای مسلکی 

•عدم توجه به رضایت و محرمیت مریض

•مفاهمه‌ی غیرموثر و عدم استقلال و خودمختاری مریضان

•وضعیت و محدودیت‌های سیستم صحی

اما به دلیل ننگ‌دانستن و شرم‌بودن و هم‌چنین نبود یک نهاد ثابت و مطمین زنان به ندرت جرائت می‌کنند که از بدرفتاری یا آزار جنسی در شفاخانه‌ها و سایر مراکز صحی شکایت کنند. 

واضح است که ابراز این‌گونه مشکلات در جامعه با سطح آگاهی پایین و عرفی ما، نه تنها باعث حل مشکل نشده؛ بلکه باعث ایجاد اختلافات و بلاخره منع بیشتر خانم‌ها از دسترسی به خدمات صحی می‌شود.

یک تحقیق کیفی در شفاخانه‌های کابل در سال 2014 نشان داد که زنانی که دنبال مراقبت‌های مادری اند، مهربانی و رفتار خوب را به مهارت و دانش مسلکی برتر می‌دانند. این درحالی است که زنان در مراکز مورد بی‌توجهی و بدرفتاری لفظی و فیزیکی قرار می‌گیرند. بدون شک تمام پالیسی‌سازان و مدیران بخش صحت در افغانستان از موجودیت این وضعیت آگاه هستند و آشکارا یا پنهان به آن اعتراف می‌کنند، اما میخواهم بار دیگر و بارها و بارها یادآوری کنم که این فاجعه بیشتر از آنچه تصور می‌شود، هست.

در مطالعات مرتبط در مورد آزارهای جنسی بحث نشده و حتی در بسته آموزشی که برای ترویج مراقبت محترمانه انکشاف داده شد، هم چندان روی این موضوع نپیچیده اند، حال آنکه روح و جسم زنان زیادی از این آزار رنجیده و درد دیده اند و در تنهایی گریستن، تنها مرهم برای این درد خاموش که ابراز آن شرم دانسته می‌شود، است. چه دردی که حتی اگر تو بی‌گناه باشی بازهم بدنامی، بازهم گناه‌کاری و باز هم تمام تقصیرها از توست چون خداوند تو را زن آفریده.

ایجاد مراکز مطمین و ثابت برای سمع شکایات مراجعین، داشتن یک سیستم مجازات قوی برای برخورد با این‌گونه تخلفات، تأکید بیشتر بر موضوعات اخلاق طبابت و رعایت مراقبت‌های محترمانه، بالابردن سطح آگاهی جامعه از حقوق آنها و برخورد جدی با مسوولینی که به آزار و بدرفتاری دست می‌زنند، می‌تواند در کم‌ساختن یا به حداقل رساندن این مشکل گام‌های مؤثری باشند.

به امید روزی که هیچ زنی برای اعتراض به تجاوز و آزار از چیزی وحشت و ترس نداشته باشد و کارمندان بخش صحت در هنگام برخورد با مراجعین خود، سوگندی را که در هنگام فراغت یاد کرده اند، به خاطر داشته باشند!

زهرا میرزایی - دختران رابعه

لطفاً نظر خود را با فورمه ذیل ارسال کنید.

/>